หลักการชดใช้ค่าสินไหมทดแทนตามความเป็นจริง

หลักการชดใช้ค่าสินไหมทดแทนตามความเป็นจริง (Principle of Indemnity) กำหนดว่าการชดใช้มีเป้าหมายให้ผู้เอาประกันภัยกลับสู่ฐานะทางการเงินเดิมก่อนเกิดความเสียหาย ไม่ใช่ให้ได้กำไรจากภัยที่เกิดขึ้น

ผลที่ตามมาซึ่งออกสอบบ่อยที่สุด คือจำนวนเงินเอาประกันภัยเป็นเพดานความรับผิด ไม่ใช่จำนวนที่จ่ายทุกครั้ง ทรัพย์สินที่เอาประกันภัยไว้หนึ่งล้านบาทแต่เสียหายจริงสามแสนบาท ย่อมได้รับชดใช้สามแสนบาท ไม่ใช่หนึ่งล้าน

เหตุผลไม่ได้อยู่ที่การประหยัดเงินของบริษัท แต่อยู่ที่การป้องกันแรงจูงใจที่ผิด หากการเกิดภัยทำให้ผู้เอาประกันภัยได้กำไร ระบบประกันภัยจะกลายเป็นเครื่องมือสร้างความเสียหายแทนที่จะเยียวยา

หลักนี้ยังเป็นที่มาของหลักอื่นอีกสองข้อ หลักการรับช่วงสิทธิ์มีอยู่เพื่อไม่ให้ผู้เอาประกันภัยได้รับชดใช้ทั้งจากบริษัทและจากผู้ทำละเมิด ส่วนหลักการร่วมชดใช้มีอยู่เพื่อไม่ให้ได้รับเต็มจำนวนจากกรมธรรม์หลายฉบับพร้อมกัน ทั้งสองกรณีคือการรักษาหลักการชดใช้ตามความเป็นจริงเอาไว้

ข้อยกเว้นที่ควรทราบคือกรมธรรม์บางประเภทไม่ได้ใช้หลักนี้โดยตรง เช่น การประกันชีวิต ซึ่งชีวิตไม่อาจตีมูลค่าความเสียหายที่แท้จริงได้ จึงจ่ายตามจำนวนเงินเอาประกันภัยที่ตกลงกันไว้